J. Krzeski, O. Łojewska, K. Szadkowski, Narodziny dyskursu doskonałości naukowej z ducha terapii szokowej [The birth of the discourse of the scholarly excellence from the ideas of shock therapy],

 J. Krzeski, O. Łojewska, K. Szadkowski, Narodziny dyskursu doskonałości naukowej z ducha terapii szokowej [The birth of the discourse of the scholarly excellence from the ideas of shock therapy], Poznań: Pracownia Komunikacji Naukowej UAM 2025

OA: https://doi.org/10.6084/m9.figshare.30692363

Niniejszy raport stanowi podsumowanie wyników pracy w ramach PR1 i daje odpowiedź na pytanie: jakie dyskursy o nauce i szkolnictwie wyższym towarzyszyły wprowadzeniu w Polsce terapii szokowej i w jaki sposób ukształtowały one pozostające z nami do dziś ramy myślenia o nauce? W tym celu zrekonstruowano genealogię dyskursu doskonałości naukowej, ukazując, że pojęcie to, dalekie od neutralności, od początku transformacji pełniło funkcję legitymizacji polityki niedoboru i konkurencji oraz służyło jako mechanizm organizujący transformację sektora w warunkach systemowego niedofinansowania. Kluczowym aktorem tego procesu był Komitet Badań Naukowych (KBN) – instytucja powołana w 1991 roku, w kolejnych latach będąca laboratorium wiązania mechanizmów finansowania nauki z wynikami jej ewaluacji. To właśnie w jego ramach i wskutek podejmowanych przez Komitet decyzji ukształtowane zostały podstawowe mechanizmy alokacji środków, konkurencji o finansowanie oraz język doskonałości naukowej sprowadzanej do tego, co w nauce mierzalne.

Analiza obejmuje trzy etapy ewolucji tej logiki na gruncie działalności KBN:

1. Instalację „darwinowskiej” konkurencji w warunkach skrajnego niedofinansowania (1991–1994), kiedy doskonałość naukowa zaczęła funkcjonować jako uzasadnienie selektywnego przydziału ograniczonych środków.

2. Przekształcenie dyskursu doskonałości w główny sposób ustalania priorytetów badawczych w państwie pozbawionym narzędzi do prowadzenia faktycznej polityki naukowej (1995–1997).

3. Scalenie doskonałości z logiką bibliometryczną (1997–1999), które przekształciło ją w technokratyczny reżim zarządzania niedofinansowaną nauką w kategoriach mierzalnej efektywności i globalnej widzialności.